مفاد حديث الغدير-- الغدير في الكتالغدير في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، ص: 646-  - نظرة في معاني المولى‏- نظرى در معانى مولى

سایت: پایگاه شخصی -https://hosein128.ir/

نهج البلاغه فرزاد -  @nahjolbalaghehfarzad

وبلاگ - پردازاربعین  https://safarzade.blog.i

بسم الله الرحمن الرحیم 

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين‏ - اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم

اللهمَّ کُن لولیَّک الحُجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وَ عَلی ابائهِ فی هذهِ السّاعةِ، وَ فی کُلّ ساعَة وَلیّا وَ حافظاًوقائِداً وَ ناصراً وَ دَلیلاً وَ عَیناحَتّی تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً وَ تُمَتّعَهُ فیها طویلا

الّلهُمّ انصر الاسلام و المسلمین، وانصر جیوش المسلمین، و اخذل الکفّار والمعاندین و المنافقین، والیهود والظالمین و استغفرالله‌ لى و لکم. اللهم احفظ وانصر قائدنا الخامنه ائ اللهم انصر من نصره واخذل من خَذَلَهُ

تیر1405...دهه محرم وعاشورای حسینی ایام بزرگترین تشیغ جهانی آقای شهید خامنه ای عزیز 

الغدير  في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، کتابخانه مهدی فاطمه علیها السلام

مفاد حديث الغدير-- الغدير في الكتالغدير في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، ص: 646-  -

نظرة في معاني المولى‏- نظرى در معانى مولى

0. و لهذا سُمّي ابن العمّ و المعتِق مولى، ثمّ صار اسماً لمن لزم الشي‏ء، و الزمخشري في الكشّاف‏، و به همين مناسبت، پسر عمو و آزادكننده «مولى» ناميده شده و سپس اين كلمه اسم گرديده است براى كسى كه امرى را عهده‏دار مى‏شود؛ زمخشرى در كشّاف؛
1. و أبو العبّاس أحمد بن يوسف الشيباني الكواشي- المتوفّى سنة (680)- في تلخيصه، و ابو العباس، احمد بن يوسف شيبانى كواشى (م 680) در تلخيص‏
2. و النسفي‏ في تفسير قوله تعالى: (أَنْتَ مَوْلانا) ، الكشاف؛ نسفى در تفسير آيه‏ .. أَنْتَ مَوْلانا ...
3. و النيسابوري في غرائب القرآن‏ في قوله تعالى: (أَنْتَ مَوْلانا) و قوله تعالى: (فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ‏)، و قوله تعالى: (هِيَ مَوْلاكُمْ‏)، و نيشابورى در غريب القرآن آنجا كه به بحث در آيات‏ .. أَنْتَ مَوْلانا ... ، .. فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ ... و .. هِيَ مَوْلاكُمْ‏ پرداخته است.
4. و قال القسطلاني‏ في حديث مرّ في (ص 318) عن البخاري و مسلم في قوله صلى الله عليه و آله و سلم: «أنا مولاه» قسطلانى در حديثى كه قبلا از نظر گذشت، از قول بخارى و مسلم درباره كلمه أنا مولاه كه از پيامبر روايت شده، گويد: من مولاى اويم،
5. -: أي وليّ الميِّت أتولّى عنه أموره، و السيوطي في تفسير الجلالين‏في قوله تعالى: (أَنْتَ مَوْلانا)، و قوله: يعنى ولىّ مرده‏ام و از جانب او امورش را عهده‏دار خواهم بود. سيوطى در تفسير الجلالين در شرح آيات‏ .. أَنْتَ مَوْلانا ... ،
6. (فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ‏)، و قوله: (لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا)، فهذا المعنى لا يبارح أيضاً معنى الأَولى، لا سيّما بمعناه الذي يصف به صاحب الرسالة صلى الله عليه و آله و سلم نفسه على تقدير إرادته. .. فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ ... و .. لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا ... همين معنى را ذكر كرده است. بنابراين، اين معنى نيز از “اولى» جدا نخواهد بود، بويژه كه صاحب رسالت خود را بدان توصيف فرموده است، چنانچه آن را اراده كرده باشد.
7. على أنَّ الذي نرتئيه في خصوص المقام- بعد الخوض في غِمار اللغة، و مجاميع‏ به هرحال، پس از ژرفنگرى در فرهنگهاى لغت و مجموعه‏هاى ادبى
8. الغدير في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، ص: 649
9. الأدب، و جوامع العربيّة-: أنَّ الحقيقة من معاني المولى ليس إلّا الأَولى بالشي‏ء، و هو الجامع لهاتيك المعاني جمعاء، و مأخوذ في كلٍّ منها بنوعٍ من العناية، و لم يطلق لفظ المولى على شي‏ء منها إلّا بمناسبة هذا المعنى: و منابع علمى عربى نظريه و عقيده ما در اين خصوص اين است كه حقيقت معنى «مولى» از ميان معانى متعدد جز “اولى» نيست، چه اين معنى جامع تمامى آن معانى است و در هريك از آن معانى به نوعى مورد توجه قرار گرفته و در عين حال، لفظ مولى بر هيچ‏يك از آن معانى اطلاق نشده است، مگر به مناسبت اين معنى. بنابراين مقدمه مى‏گوييم:
10. فالربّ سبحانه هو أَولى بخلقه من أيّ قاهر عليهم؛ خلق العالمين كما شاءت حكمته، و يصرّف بمشيئته. 1- پروردگار سبحان به خلق خود از هرفرد غالب و قاهرى برايشان، اولى و سزاوارتر است. جهان آفرينش را به حكمت آفريد و به مقتضاى مشيت خود در آن تصرف مى‏كند.
11. و العمّ أَولى الناس بكلاءة ابن أخيه و الحنان عليه، و هو القائم مقام والده الذي كان أَولى به. 2- عمو از همه مردم به محافظت فرزند برادرش و عطوفت به او اولى و سزاوارتر است و جايگزين پدر اوست كه به او سزاوارتر بوده است.
12. و ابن العمّ أَولى بالاتحاد و المعاضدة مع ابن عمّه لأنّهما غصنا شجرة واحدة. 3- پسر عمو به همدلى و همدوشى با عموزاده خود اولى و سزاوارتر است، چه آن دو چونان دو شاخه يك درختند.
13. و الابن أَولى الناس بالطاعة لأبيه و الخضوع له، قال اللَّه تعالى: (وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ). 4- فرزند سزاوارترين خلق به اطاعت از پدر و فروتنى در برابر اوست. خداى متعال‏فرمايد: در برابر پدر و مادر از روى مهربانى سر تواضع فرود آر.
14. و ابن الأُخت أيضاً أَولى الناس بالخضوع لخاله الذي هو شقيق أُمّه. 5- خواهرزاده نيز سزاوارترين خلق در فروتنى و خضوع نسبت به دايى خود است كه برادر مادرش مى‏باشد.
15. و المعتِق- بالكسر- أَولى بالتفضّل على من أعتقه من غيره. 6- آزادكننده در مهرورزى به كسى كه آزاد شده اوست، از ديگران اولى و سزاوارتر است.
16. و المعتَق- بالفتح- أَولى بأن يعرف جميل من أعتقه عليه، و يشكره بالخضوع بالطاعة. 7- آزادشده اولى و سزاوارتر است به اينكه احسان و نيكى آزادكننده‏اش را منظور دارد و با فرمانبردارى از او و فروتنى در برابرش از او سپاسگزارى كند.
17. و العبد أيضاً أَولى بالانقياد لمولاه من غيره، و هو واجبه الذي نيطت سعادته به. 8- برده در تبعيت و اطاعت امر مولاى خود از ديگران اولى و سزاوارتر است و اين اطاعت از مالك بر او واجب است و سعادت او به آن بستگى دارد.
18. و المالك أَولى بكلاءة مماليكه و أمرهم و التصرّف فيهم بما دون حدّ الظلم. 9- مالك اولى و سزاوارتر است به سرپرستى و حفاظت بنده‏هاى مملوك خود و امورشان و تصرف در آنان تا آنجا كه به حدّ ستم نرسد.
19. و التابع أَولى بمُناصرة متبوعه ممّن لا يتبعه. 10- پيرو و تابع اولى و سزاوارتر است به يارى متبوع خود از كسى كه تابع و پيرو او نيست.
20. و المنعَم عليه أَولى بشكر مُنعِمه من غيره. 11- احسان‏يافته در سپاسگزارى خداوند نعمت از ديگران اولى و سزاوارتر است.
21. و الشريك أَولى برعاية حقوق الشركة و حفظ صاحبه عن الإضرار. 12- شريك اولى و سزاوارتر است به رعايت حقوق شركت و حفظ شريكش تا به او زيانى نرسد.
22. الغدير في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، ص: 65013- و الأمر في الحليف واضح، فهو أَولى بالنهوض بحفظ من حالفه و دفع عادية الجور عنه. 13- وظيفه هم‏سوگند روشن است، چه او در اقدام به حفظ هم‏سوگندش و دفع هر ستمى از او اولى و سزاوارتر است.
23. و كذلك الصاحب أَولى بأن يؤدّي حقوق الصحبة من غيره. 14- همچنين رفيق به اداى حق رفاقت از ديگران اولى و سزاوارتر است.
24. كما أنَّ الجار أَولى بالقيام بحفظ حقوق الجوار كلّها من البعداء. 15- همسايه هم اولى و سزاوارتر است به رعايت حقوق همسايگانش از آنان كه دور از او هستند.
25. و مثلها النزيل، فهو أَولى بتقدير من آوى إليهم و لجأ إلى ساحتهم و أَمِن في جوارهم. 16- مانند آنهاست وارد شونده بر قومى كه او اولى و سزاوارتر است به قدردانى و حق‏شناسى از كسانى كه در ميانشان قرار گرفته و بدانها پناه برده و در كنارشان ايمن‏گرديده است.
26. و الصهر أَولى بأن يرعى حقوق من صاهره، فشدّ بهم أزره، و قَوّى أمره، و في الحديث: «الآباء ثلاثة: أبٌ ولدك، و أبٌ زوّجك، و أبٌ علّمك».17- داماد اولى و سزاوارتر است به مراعات حقوق كسى كه داماد او گرديده و بدين وسيله پشتيبانى يافته و در زندگى نيرومند گشته است. در حديث آمده است كه سه كس داراى سمت پدرى هستند: پدر آدمى، پدر همسر و معلّم.
27. و اعطف عليها القريب الذي هو أولى بأمر القريبين منه و الدفاع عنهم و السعي وراء صالحهم. 18- بر اين منوال است قريب، چه او به امر نزديكان و دفاع از آنان و كوشش در راه مصالحشان اولى و سزاوارتر است.
28. و المنعِم أَولى بالفضل على من أنعم عليه، و أن يُتبع الحسنة بالحسنة. 19- خداوند نعمت اولى و سزاوارتر است به احسان بر كسى كه مورد انعام و احسان واقع گشته و اينكه نيكى را تداوم بخشد.
29. و العقيد كالحليف في أولويّة المناصرة له مع عاقده، و مثلهما. 20- هم‏عهد مانند هم‏سوگند است در اولويت براى يارى‏كردن آن‏كس كه با او عهد بسته است.
30. 21، 22- المحبّ و الناصر، فإنّ كلّا منهما أَولى بالدفاع عمّن أحبّه، أو التزم بنصرته. 21- دوستدار و محبّ به دفاع از محبوب اولى و سزاوارتر است. 22- ياور به دفاع از كسى كه يارى شده اولى و سزاوارتر است.
31. 23- و قد عرفت الحال في الوليّ. 23
32. 24- و السيِّد.
33. 25- و المتصرِّف في الأمر.
34. 26- و المتولّي له. تا 26- در مورد ولىّ و سيّد و متصرف در امر و متولّى در امر به شرحى كه قبلا مذكور افتاد، از چگونگى حال آگاه شديد.
35. إذن فليس للمولى إلّا معنىً واحد و هو الأَولى بالشي‏ء، و تختلف هذه الأولويّة بحسب الاستعمال في كلٍّ من موارده، فالاشتراك معنويٌّ، و هو أَولى من الاشتراك اللفظيِّ المستدعي لأوضاع كثيرة غير معلومة بنصٍّ ثابت، و المنفيّة بالأصل المحكّم. حال كه وضعيت معانى مشروحه بالا و عدم تناسب آنها با مورد بحث روشن گشت، ديگر جز يك معنى براى «مولى» باقى نمانده، و آن “اولى» است و اين اولويت به حسب استعمال در هريك از مواردش مختلف است. بنابراين، اشتراك در مولى، اشتراك معنوى است و اين اشتراك از اشتراك لفظى أولى بهتر است، چه اشتراك لفظى مستلزم وضع‏هاى زياد و نامعلوم است به نصّ ثابت كه بنا بر اصل مسلّم، آن وضعها منتفى است
36. الغدير في الكتاب و السنة و الأدب، ج‏1، ص: 651
37. و قد سبقنا إلى بعض هذه النظريّة شمس الدين بن البطريق في العمدة (ص 56)، و هو أحد أعلام الطائفة في القرن السادس، و تطفح بشي‏ء من ذلك كلمات غير واحد من علماء أهل السنّة؛ حيث ذكروا المناسبات في جملة من معاني المولى تشبه ما ذكرنا. و شمس الدين ابن بطريق در پاره‏اى از اين نظريه بر ما پيشى گرفته است. نامبرده يكى از بزرگان قرن ششم است و از كلمات تعدادى از علماى اهل سنت نيز برمى‏آيد كه آنان در ذكر مناسبات بعضى از معانى مولى داد سخن داده‏اند، مانند آنچه كه ما ذكر كرديم.
38. و يكشف عن كون المعنى القصود (الأَولى) هو المتبادر من المولى إذا أُطلق، كما يأتي بيانه عن بعض في الكلمات حول المفاد ما روايتى است كه مسلم به اسناد خود از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آورده كه فرمود: «نبايد بنده مملوك به مالك خود بگويد: مولاى من» و در حديث ابو معاويه اين جمله نيز بر آن افزوده شده است: زيرا همانا مولاى شما خداست. اين روايت كه تعدادى از پيشوايان حديث آن را در تأليفات خود با بررسى در طريق آورده‏اند، بيانگر آن است كه چون به طور مطلق از مولى سخن رود، معناى مقصود كه “اولى» است، به ذهن متبادر مى‏شود.اين مطلب را نيز در بخش سخنانى پيرامون مفاد حديث غدير مى‏توان از نظر گذراند.
39. رواه مسلم بإسناده في صحيحه‏ (ص 197) عن رسول اللَّه صلى الله عليه و سلم : «لا يقل العبد لسيِّده مولاي»، و زاد في حديث أبي معاوية: «فإنّ مولاكم اللَّه»، و أخرجه غير واحد من أئمّة الحديث في تآليفهم‏.
40.  الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين‏ - اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم