فقه مناسک حج 5
درس ;کشف المراد فی الامامه
22/11/1404 –20شعبان 1447
بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لالله رب العالمین
اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم
اللهمَّ کُن لولیَّک الحجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وَ عَلی ابائهِ فی هذهِ السّاعةِ، وَ فی کُلّ ساعَة وَلیّا وَ حافظاًوقائِداً وَ ناصِراًوَ دَلیلاً وَ عَیناً حَتّی تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً وَ تُمَتّعَهُ فیها طویلا
اللهم عجل لولیک الفرج اللهم فانصر الخامنی الکفار و الیهود و المنافقین علیهم الْكُفَّارِ وَ الْمُنَافِقِينَ وَ النَّاكِثِينَ وَ الْقَاسِطِينَ وَ الْمَارِقِينَ اللهم الظالمین بالظالمین وَ اغْلُظْ عَلَيْهِم اللهم وَفَّقَنَا وَ إِيَّاكُمْ لِمَا يُحِبُّ وَ يَرْضَى..
- اعمال حج تمتع بصورت تفصیلی وترتیبی: طواف و نماز طواف
- نهمين عمل از اعمال حج
همانگونه كه قبلاً نيز گفته شد، حاجي بايد بعد از هر طواف، دو ركعت نماز بانيّت نماز طواف در پشت مقام ابراهيم يا نزديك بهآن اداء نمايد.
- *- طبق مذهب حنفي بعد از كلية طوافها خواندن نماز طواف واجب وبراساس نظر فقهاي مذهب شافعي سنّت ميباشد.
- مسأله 1- سنّت است كه اين نماز در مقام ابراهيم(عليه السلام) خوانده شود بهگونهاي كه مقام ابراهيم(عليه السلام) بين نمازگذار و بيت الله واقع شود و هر مقدار نمازگذار بهمقام نزديكتر باشد بهتر است، اما چنانچه موجب آزار و اذيت ديگران شود ميتواند نماز را بههر ميزان كه لازم است از مقام دورتر انجام دهد. اما نبايد بدون دليل وعذر از مقام فاصلهگيرد.
- مسأله 2- در صورتيكه بطور كلي نتوانست نماز با شرايطي كه ذكر شد ادا نمايد خواندن آن در جاي ديگري از حرم نيز وظيفه را ادا ميسازد ولي اقامة آن خارج از محدودة حرم مكروه است.
- مسأله 3- در اوقاتي كه خواندن نماز مكروه است يعني هنگام طلوع و غروب آفتاب، وقت زوال ونصف النهار، خواندن نماز طواف جايز نيست، اگرچه طواف مانع ندارد.
- مسأله 4- شايسته است نماز و دعا را مختصر كند تا جا براي ديگران باز شود.
- 10 سعي بين صفا ومروه
دهمين عمل از اعمال حج است - سعي در روز دهم پس از انجام طواف زيارت، بين صفا و مروه انجام ميگيرد؛ درست همانگونه كه براي عمره انجام داده شد.
- مسأله : چنانچه قبل از رفتن بهمني در روز هشتم احرام بپوشد و طواف نفلي ادا كند و سعي بين صفا ومروه را نيز انجام دهد، در روز دهم پس از طواف، سعي بين صفا ومروه لزومي ندارد و براي آساني همين روش مناسب است. چون كارهاي روز دهم شامل حركت از مزدلفه بهجمره و از جمره به چادرها و از چادرها آمدن به مكه و انجام طواف زيارت در يك روز قدري مشكل است.
- 11- بيتوته در مني
يازدهمين عمل از اعمال حج - يكي ديگر از اعمال حج بيتوته (ماندن در شب) در سرزمين مني است.
تمام حجاج شب يازدهم و دوازدهم از غروب آفتاب تا اذان صبح را با قصد قربت در مني ميگذرانند. - *- مسأله 1- بيتوته در مني در فقه شافعي واجب و در فقه حنفي سنت مؤكده است.
- مسأله 2- اگر در روز دوازدهم تا قبل از طلوع فجر روز بعد از مني خارج نشد روز سيزدهم بعد از زوال، رمي جمرات انجام دهد.
- *- مسأله 3- وقت انجام رمي در روز سيزدهم نيز بعد از زوال ظهر است وطبق فقه شافعي حاجي گرچه رمي جمرات را روزهاي قبل انجام داده است ولي به لحاظ ادامة بيتوته در شب سيزدهم بايد شرط بعد از زوال ظهر را براي رمي مجدد رعايت كند، رمي قبل از ظهر در فقه حنفي جايز ولي مكروه ميباشد.
- *- مسأله 4- طبق مذهب شافعي كسي كه به واسطة عذري بيتوتة در مني را ترك كرده است بايد براي هر شب يك گوسفند قرباني كند.
- مسأله 5- فرد بيمار، پرستار وي، كسي كه ماندن در مني برايش مشقت داشته باشد و عوامل كاروانها كه براي تدارك كار حجاج بايد بهكارهاي خود در مكه بپردازند معذور محسوب وميتوانند بيتوتة در مني را ترك كنند.
- 12- رمي جمرات سهگانه روز يازدهم و دوازدهم
حاجي شب روز يازدهم و دوازدهم را در چاردها بگذراند و در اين دو روز بعد از زوال، وقت رمي جمرات است، اول جمره اولي، دوم جمره وسطي و سوم جمره عقبي را رمي ميكند و بههر كدام هفت سنگريزه بزند.
- 13- طواف وداع
پس از پايان اعمال روز دوازدهم بهمكه بر ميگردند و قبل از خروج از مكه انجام طواف وداع واجب است. - مسأله 1- خواهراني كه موقع وداع حيض داشته باشند، ميتوانند از جلوي در مسجد وداع كنند و وارد نشوند و از بيرون كفايت ميكند.
- مسأله 2- مستحب است كه حاجي قبل از طواف وداع اثاثية خود را جمع و وقتي كه آمادة سفرشد، بهطواف وداع بپردازد.
- كودكان و اعمال مربوط به حج وعمره از آنجا كه يكي از شرايط وجوب حج بلوغ است، و حج و عمره بر كودكان واجب نيست، پدر و مادر كه همراه او هستند، احرام او را ميبندند و از طرف او لبيك بگويند و از ممنوعات احرام او را باز دارند وچنانچه مرتكب خلافي شود هيچ چيزي بر وي و يا ولي او از صدقه ودم لازم نيست.
-------------------------------------------------------------------- - (( فضیلت زیارت قبر مبارک رسول اکرم (صل الله علیه وآله وسلم ) ))
جمع بسيارى از راويان ، همچنين مجموعه فراوانى از مؤ لفان ، به نقل احاديث مربوط به زيارت قبر رسول خدا (ص ) و فضيلت و ثواب آن پرداخته اند. اينگونه احاديث ، با عبارتهاى گوناگونى از پيامبر اكرم (ص ) نقل شده است . از جمله : - هر كس قبر مرا زيارت كند، شفاعت من براى او واجب است 0
هركس به زيارت من آيد و جز زيارت من قصد و انگيزه اى نداشته باشد، بر من است كه روز قيامت شفيع او باشم 0. - هركس حج به جا آورد و پس از وفات من قبر مرا زيارت كند، همچون كسى است كه در حال حياتم مرا ديدار كرده است
- هر كس به زيارت حج رود، ولى مرا زيارت نكند، بر من جفا كرده است
- هركس قبر مرا (يا: مرا) زيارت كند، براى او شفيع و شاهد خواهم بود و هركس در يكى از دو حرم (مكه و مدينه ) بميرد، خداوند روز قيامت او را در زمره ايمنان بر مى انگيزد0
- هركس پس از مرگم مرا زيارت كند، چنان است كه در حياتم مرا زيارت كرده است و هركس در يكى از دو حرم درگذرد، در قيامت جزء ايمنان برانگيخته مى شود.
- هركس حج واجب گزارد و قبر مرا زيارت كند و در جنگى شركت كند و در بيت المقدس بر من درود فرستد، خداوند از او درباره واجبات ، سؤ ال نمى كند.
- هركس پس از فوت من ، به زيارت من آيد، گويا در حال حيات ، مرا ديدار كرده است و هركه مرا زيارت كند، در روز قيامت ، شفيع و شاهد او خواهم بود.
- هركس مرا در مدينه زيارت كند و اين زيارت را به حساب خدا بگذارد، شفيع او خواهم بود.
- هركس به قصد زيارت من به مدينه آيد، روز قيامت شفاعت من براى او واجب و حتمى است و هركس در يكى از دو حرم بميرد، ايمن برانگيخته مى شود.
- كسى كه به قصد حج ، به مكه آيد، سپس در مسجد من مرا قصد كند، براى او دو حج پذيرفته شده نوشته مى شود.
- هركس پس از وفاتم به زيارت من آيد و بر من سلام دهد، من ده بار پاسخش را خواهم داد و ده نفر ازفرشتگان او رازيارت مى كنند و همه بر او سلام مى دهند و هركس در خانه اش بر من سلام دهد، خداوند روحم رابه من بر مى گرداند تا بر او سلام دهم .
ابوعبدالله محمد به علاء مى گويد: وارد مدينه شدم ، در حالى كه گرسنگى بر من چيره شده بود. قبر پيامبر را زيارت كرده بر او سلام دادم و بر دو خليفه نيز. و گفتم : يا رسول الله ! آمده ام ، در حالى كه تهيدستى و گرسنگى ام را جز خداوند كسى نمى داند و من امشب مهمان تو هستم . آن گاه خواب مرا ربود. در خواب پيامبر را ديدم كه گرده نانى به من بخشيد. نصف آن را خوردم . از خواب كه بيدار شدم نيم ديگر نان در دستم بود. اينچنين درستى كلام پيامبر برايم ثابت شد كه فرموده است : هركس مرا در خواب ببيند، مرا به حق ديده است ، چون شيطان به قيافه من در نمى آيد، سپس ندايى رسيد كه : اى ابوعبدالله ! هيچ كس نيست كه قبر مرا زيارت كند، مگر آن كه آمرزيده شود و فرداى قيامت به شفاعتم نائل آيد.(
اهميت زيارت مرقد حضرت رسول(صل الله علیه وآله وسلم ) - زيارت قبر نبي اكرم (صل الله علیه وآله وسلم ) و امامان و اصحاب به اجماع مسلمين از بزرگترين موجبات تقرب بهخدا و از بهترين طاعات است و براي رسيدن به درجات عالي از پر اميدترين وسيلههاست. زيارت قبر نبي (صل الله علیه وآله وسلم ) بر كساني كه استطاعت داشته باشند به درجه واجب نزديك است و ترك زيارت مرقد آن حضرت غفلتي بزرگ و جفائي عظيم است. قطعه زميني كه جسد مبارك و نازنين حضرت را در بر گرفته بهاتفاق همه بهترين جاي زمين است حتي از كعبه و عرش و كرسي هم برتري دارد (رد المحتار– شرح لباب) و اما دعا كردن براي حل مشكلات و قضاء حاجات از خداوند متعال با زيارت و توسل از نبي اكرم (صل الله علیه وآله وسلم ) و صحابه و امامان در نزد تمام علماء اسلام كار پسنديدهاي است چون قبور افراد صالح خصوص انبياء و ائمه محل هبوط فيوضات و انوار الهي است0
- دلائل --مابين قبر و منبرم باغي است از باغهاي بهشت و هركس مرا در مدينه به نيت رضاي الهي زيارت كند من بر وي شاهد بوده و در روز قيامت شفاعت كننده او خواهم شد (جامع الصغير)
هركس مرا زيارت كند شفاعت من بر وي واجب ميشود (شرح لباب) - هركس بر من سلام دهد خداوند روحم را به جسدم برميگرداند تا جواب او را بدهم (ابوداود)
- هركس حج كرده اما قبر مرا زيارت نكند بر من جفا كرده است و هركس بهزيارت من بعد از وفاتم آيد همانند كسي است كه مرا در حيات زيارت كرده است (حاكم)
- هركس حج كند سپس قصد زيارت مرا كند، اجر و پاداش دو حج مقبول براي وي نوشته ميشود (ديلمي) احمد ابن جعفر قطيعي ميفرمايد: از حسن ابن ابراهيم شنيدم كه هرگاه مشكلي برايم پيش ميآيد قبر امام موسي كاظم (علیه السلام) در بغداد را زيارت ميكنم و خداوند مشكلم را حل كرده و حاجتم را برآورده ميكند (اتحاف الاذكياء) حضرت امام شافعي ره ميفرمايد: زيارت قبر (علیه السلام) موسي كاظم براي اجابت دعا مجرب است (قطب الارشاد)
- فضيلتِ زيارتِ روضة مباركِ پيامبرِ اكرم (صل الله علیه وآله وسلم )
« ... وَ تُسَنُّ زيارة قبر رسول الله(صل الله علیه وآله وسلم ) لقوله(صل الله علیه وآله وسلم ) « مَن زارَ قبري وَجَبَت لَهُ شَفاعتي» رواه ابن خزيمة في صحيحه من حديث ابن عُمر(رض) و مفهومه أنّها جائزة لِغيرِ زائرهِ ، و لقوله(صل الله علیه وآله وسلم ): «مَن جائَني زائراً لَم تَنزَعه حاجةً إلا زيارتي كان حَقّاً عَلَي اللهِ تَعالي أن أكون لَهُ شَفيعاً يَوم القيامَة» رَواه ابنُ السَكَن في سُنَنِه الصِحاح المأثورة. و رَوي البخاري:« مَن صَلّي عَلَيَّ عِندَ قَبري وَكَّلَ اللهُ به مَلَكَاً يُبلِّغُني وَ كَفي أمرَ دنياه وآخرته و كُنتُ لَهُ شَفيعاً أو شَهيداً يومَ القيامةِ» فَزيارَةُ قَبرِه (صل الله علیه وآله وسلم ) مِن أفضلِ القُرُبات وَ لَو لِغَيْرِ حاجٍّ وَمُعتَمِرٍ...». مغني المحتاج؛ج1،ص512 - زيارتِ روضۀ رسولِ اكرم(صل الله علیه وآله وسلم ) سنّت است زيرا آن حضرت(صل الله علیه وآله وسلم ) فرموده است:« هركس قبرِ مرا زيارت كند، شفاعتِ من براي او واجب ميگردد»
مفهومِ حديث اين است كه شفاعتِ پيامبر(صل الله علیه وآله وسلم ) براي كسي كه قبرِ آن حضرت(صل الله علیه وآله وسلم ) را زيارت نكرده جايز است اما شفاعتِ زائر، بر ايشان واجب ميگردد؛دليلِ ديگرِ سنّت بودنِ زيارتِ روضۀ مبارك پيامبر(صل الله علیه وآله وسلم ) اين است كه ايشان فرمودهاند:« هركس براي زيارت به نزد من بيايد و هيچ حاجت و نياز ديگري جز زيارتِ من، او را به مسافرت وا نداشته باشد، بر خداوند است كه من در روز قيامت شفيع آن كس باشم»؛در حديث ديگري كه امام بخاري آن را روايت كرده است آمده است: - « هركس در كنارِ قبر من بر من صلوات بفرستد، خداوند،فرشتهاي را مأمور ميكند كه آن صلوات را به من ميرساند و امور دنيا و آخرت او را كفايت ميكند و من در روز قيامت شفيع يا شاهد او هستم» در حديثِ ديگري آمده است كه:« مَن حَجَّ وَ لَم يَزُرْني فَقَد جَفاني» يعني كسي كه حجّ كند و مرا زيارت نكند بر من جفا كرده است؛ پس زيارت روضة نبيّ اكرم (صل الله علیه وآله وسلم ) از بهترينِ اعمال و موجبِ قُربِ خداوند است چه براي حاج و معتمر و چه براي غير آنها.
خداوند همۀ مؤمنانِ واقعي و عاشقانِ صادق را سعادتِ انجام حجّ و زيارتِ تُربتِ همهنورِحبيب و خليلِ خود عطا كند بِمَنِّهِ وَ عَميمِ إحسانِه . الرحیم الحمد لالله رب العالمین --اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم
