علم در قرآن
https://hosein128.ir- پایگاه شخصی
https://safarzade.blog پردایش اربعین حسینی
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم-الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ»
اللهمَّ کُن لولیَّک الحُجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَوا
تُکَ عَلَیهِ وَ عَلی ابائهِ فی هذهِ السّاعةِ، وَ فی کُلّ ساعَة وَلیّا وَ حافظاًوقائِداً وَ ناصِراًوَ دَلیلاً وَ عَیناً حَتّی تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً وَ تُمَتّعَهُ فیها طویلا
اللهم عجل لولیک الفرج اللهم فانصر الخامنی الکفار و الیهود و المنافقین علیهم الْكُفَّارِ وَ الْمُنَافِقِينَ وَ النَّاكِثِينَ وَ الْقَاسِطِينَ وَ الْمَارِقِينَ اللهم الظالمین بالظالمین وَ اغْلُظْ عَلَيْهِم اللهم وَفَّقَنَا وَ إِيَّاكُمْ لِمَا يُحِبُّ وَ يَرْضَى..
1-..ذکر واژه «علم» ۷۷۵ مرتبه در قرآن
۲...گروه فعالیتهای قرآنی: در قرآنکریم واژهی علم و مشتقات اسمی و فعلی آن حدود ۷۷۵ مرتبه در آیات بهکار رفته است.
۳...از این رقم تعداد ۱۶۱ مرتبه صفت «علم» و «علیماً» در مورد ذات اقدس الهی آمده است.
۴...در موارد متعددی بعد از علم صفت «حکیم» و در موارد متعددی قبل از واژه علم صفت «سمیع» آمده است.
۴...علم، آگاهی به حقیقتهاست و زبان علم، روشنگری و گویای حقیقتها، پس زبانی زبان علم است که صادقانه حقیقتها را بگوید
۵...به این ترتیب، هر سخنوری عالم نیست، اگرچه در سخنوری چیرهدست و دربافتن جملات، خبره باشد.
۶....سخنوری را میتوان عالم و دانشمند دانست که بیان و سخن او، حقیقتها را برای شنونده روشن کند و دری از معرفت بهسوی او بگشاید و با نور علم، تاریکی جهل را بزداید.باید توجه داشت که
۷...زبان علم راستی است و هرکس میخواهد به زبان علم مسلح شود، باید از صداقت در گفتار بهرهمند باشد، پیشاز آنکه در ساختار کلام بکوشد؛ زیرا اگر کلام صادقانه باشد، ساختار چنان میشود که در شنونده اثربخش بوده راستی است و هرکس میخواهد به زبان علم مسلح شود، باید از صداقت در گفتار بهرهمند باشد، پیشاز آنکه در ساختار کلام بکوشد؛ زیرا اگر کلام صادقانه باشد، ساختار چنان میشود که در شنونده اثربخش بوده
۸...و راه حق را به او نشان خواهد داد.از آنجا که زندگی در پرتو نور دانش و شناخت، سامان میپذیرد و از بروز اشتباهات انحرافگر جلوگیری میشود، او نشان خواهد داد.از آنجا که زندگی در پرتو نور دانش و شناخت، سامان میپذیرد و از بروز اشتباهات انحرافگر جلوگیری میشود،
۹....پس چه زبان علم و دانشی از گفتار ائمه(ع) صادقتر و اثربخشتر است که این معرفت و شناخت صادق را در کلام آنان جستوجو کنیم. علم و دانشی از گفتار ائمه(ع) صادقتر و اثربخشتر است که این معرفت و شناخت صادق را در کلام آنان جستوجو کنیم.
۱۰...در قرآنکریم واژهی علم و مشتقات اسمی و فعلی آن حدود ۷۷۵ مرتبه در آیات بهکار رفته است.
۱۱...از این رقم تعداد ۱۶۱ مرتبه صفت «علم» و «علیماً» در مورد ذات اقدس الهی آمده است.در موارد متعددی بعد از علم صفت «حکیم» و در موارد متعددی قبل از واژه علم صفت «سمیع» آمده است تعداد ۱۶۱ مرتبه صفت «علم» و «علیماً» در مورد ذات اقدس الهی آمده است.در موارد متعددی بعد از علم صفت «حکیم» و در موارد متعددی قبل از واژه علم صفت «سمیع» آمده است
۱۲....منشا علم ذات خداوند سبحان است.خداوند سبحان عالم به غیب است.خزائن علم نزد اوست
۱۳....و علم انبیاء ناشی از وحی است.خداوند بر انبیا دانشی را نازل فرموده است که بشر با کوشش خود هرگز دسترسی به آن پیدا نمیکند.
.۱۴....به استناد قرآنکریم انسان وقتی که به دنیا میآید علمی با خود ندارد اما حواس گوش و چشم دارد و دل نیز برای یادگیری داراست.خدای متعال در آیه ۱۱۳ سوره نساء در این رابطه فرموده است: .
۱۵...«وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّت طَّآئِفَةٌ مُّنْهُمْ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلاُّ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَيْءٍ وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا؛
۱۶...و اگر فضل خدا و رحمت او بر تو نبود طايفهاى از ايشان آهنگ آن داشتند كه تو را از راه به در كنند و[لى] جز خودشان [كسى] را گمراه نمیسازند و هيچگونه زيانى به تو نمیرسانند و خدا كتاب و حكمت بر تو نازل كرد و آنچه را نمیدانستى به تو آموخت و تفضل خدا بر تو همواره بزرگ بود». و رحمت او بر تو نبود طايفهاى از ايشان آهنگ آن داشتند كه تو را از راه به در كنند و[لى] جز خودشان [كسى] را گمراه نمیسازند و هيچگونه زيانى به تو نمیرسانند و خدا كتاب و حكمت بر تو نازل كرد و آنچه را نمیدانستى به تو آموخت و تفضل خدا بر تو همواره بزرگ بود».
۱۷..همچنین در آیه ۷۸ سوره نحل در این رابطه میخوانیم: « وَاللّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لاَ تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ الْسَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ؛ و
۱۸....خدا شما را از شكم مادرانتان در حالىكه چيزى نمیدانستيد بيرون آورد و براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد باشد كه سپاسگزارى كنيد» ا از شكم مادرانتان در حالىكه چيزى نمیدانستيد بيرون آورد و براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد باشد كه سپاسگزارى كنيد»
۱۹....همچنین در آیه ۳۶ سوره اسراء در این رابطه آمده است: « وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا؛
۲۰....و چيزى را كه بدان علم ندارى دنبال مكن زيرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد». در قرآنکریم حدود ۱۰ مرتبه توصیف «عالم الغیب و الشهادة» در مورد حق تعالی آمده است.علاوهبر آن سه مرتبه هم «عالمالغیب» و یا «عالم غیب السموات» بهکار رفته است. علم ندارى دنبال مكن زيرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد». در قرآنکریم حدود ۱۰ مرتبه توصیف «عالم الغیب و الشهادة» در مورد حق تعالی آمده است.علاوهبر آن سه مرتبه هم «عالمالغیب» و یا «عالم غیب السموات» بهکار رفته است.
۲۱....در قرآنکریم آمده....حضرت نوح و حضرت یعقوب هر کدام در زمینه هدایتی که میکردهاند «اعلم من الله ما لا تعلمون» فرمودهاند و معلوم است که داشتن علم شأن و منزلتی است که خداوند و انبیاء واجد آن هستند
۲۲ است که از نادانان رویگردان و در تجلیل مقام عالمان فرموده است: «هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون».
۲۳...امام علی(علیه السلام) در رابطه با اهمیت علم فرموده است: «ای طالب علم، علم دارای فضایل بسیاری است: سر آن فروتنی، چشم آن دوری از حسد، گوش آن فهم، زبان آن راستگویی، حفظ یا حافظه آن پژوهش، دل آن حُسن نیت،
۲۴...عقل آن شناخت چیزها و کارها، دست آن مهربانی، پای آن زیارت، جلودار آن عافیت، مرکب آن وفاداری، سلاح آن نرمزبانی، شمشیر آن رضا(به قضا و قدر الهی)، کمال آن مدارا، لشکر آن گفتوگو با عالمان، ثروت آن ادب، پسانداز آن پرهیز از گناهان، توشهی آن نیکوکاری، آب آن سازگاری، رهنمای آن هدایت الهی و رفیق آن دوستی خوبان است».
۲۵...امام صادق(علیه السلام) از پدرانش(علیه السلام)، روایت نموده، فرمود: «مردی نزد رسول خدا(صل الله علیه وسلم) آمد و گفت ای رسول خدا علم چیست؟ فرمود: خاموشی، گفت: سپس چه؟ فرمود: گوش دادن.گفت: سپس چه؟ فرمود: حفظ کردن.گفت: سپس چه؟ فرمود: عمل کردن به آن.گفت: سپس چه ای رسول خدا؟ فرمود: انتشار دادن آن».
۲۶...پیوند علم و قرآن قرآنکریم آیات زیادی درباره مطالبی که امروزه علم ثابت کرده بهطور آشکار یا در کنایه بیان شده است که
۲۷..ازجمله آنها میتوان به جاذبه عمومی زمین، تاریکی اعماق دریا، کاهش اکسیژن و تنگ شدن نفس با افزایش ارتفاع، زوجیت گیاهان و ... اشاره کرد..
۲۸....باید توجه داشت که پرسیدن، یادگیری عمیق، پاکدامنی و اخلاص، رفتار نرم، قدر جوانی را دانستن، گزینش
۲۹...مهمترین مطالب، با دقت گوش دادن، معاشرت با اهل فن و دانش، توجه خاص به امیرالمؤمنین(علیه السلام) روشهای کسب علم است
۳۰...و ترک عمل، فراموشی، نظرات ناپخته، مقایسههای بیمورد و عیبجویی از علما .از آفات علم است..
۳۱...ارزش علم و دانش به اندازهای است که خداوند متعال به قلم و آنچه مینویسد سوگند خورده است. آنقدر دانش در اسلام ارزشمند است که امیرالمؤمنین میان آن و ثروت، به هفت دلیل علم و دانش را انتخاب مینماید و دانش به اندازهای است که خداوند متعال به قلم و آنچه مینویسد سوگند خورده است. آنقدر دانش در اسلام ارزشمند است که امیرالمؤمنین میان آن و ثروت، به هفت دلیل علم و دانش را انتخاب مینماید
۳۲...علوم دارای ارزش این همه مزیت و اعتبار، برای معرفتی است که هم رساننده و هم بازدارنده باشد و علمی باشد که از طریق ثواب، به دست ما رسیده باشد هدف قرآن کریم تشویق مردم به تحصیل علم و تعمیق در اعتقادات و تعهد آنها است تا ایمانی راسخ و استوار به دنبال داشته باشد.
۳۳...نکوهش جهل ..اعتبار و ارزشی که قرآن کریم برای علم و عالم قائل شده است آنرا برای هیچ موجودی روا نداشته و جاهل را به منزله نابینایی میداند که راه را نمیشناسد و به سرمنزل مقصود نمیرسد.
۳۴...انواع علم وعالم .حال باید ببینیم علم چیست و عالم کیست و هدف همه مزایا و ارزشها به سمت کدام علم و عالم است؛ آیا هر دانشی رهگشا و
۳۵...تأمینکنندهی سعادت بشری است و آیا هر دانشمندی، چراغی فرا روی حرمان و جهالت انسانها و نجاتبخش آنان از بزهکاریها و ناهنجاریهاست
۳۶...یا برعکس، در مواردی زمینهساز تخریب فطرت و از بین برندهی سعادت انسان است.آیا دانشی که به شخص غیر مهذب رسیده است میتواند در خدمت جامعه قرار گیرد و آیا احاد مردم، از پرتو انوار او استفاده میکنند؟ آیا بشر در سایه علم و تمدن و صنعت و تکنولوژی پیشرفته امروزی، به صلح و صفا و امنیت روانی رسیده است و میتواند آسایش خیال و صلاح خود را ارمغان علم بداند؟
۳۷...ما در این نوشتار درصدد آنیم که به تعریف دانش و دانشمند بپردازیم و ارزش و مقام علم را از منظر قران کریم ترسیم نماییم.
۳۸...ارتقای رتبه انسانی؛ خداوند رتبه کسانی از شما را که ایمان آوردهاید و کسانی را که دانشمندند به درجات بالا ارتقا داد و خداوند به آنچه میکنید آگاه است.در تفسیر منهج الصادقین آمده است: «اینکه صاحبان علم نام برده شدهاند با آنکه از جمله مؤمنان هستند دلالت بر رفعت درجات و شایستگی آنها دارد».[۲۴]
۳۹....عالیترین مرتبه وجودی انسانه مچنین در سوره علق آمده است: « أقرأ باسم ربک الذی خلق•خلق الانسان من علق•اقرا و ربک الاکرم•الذی علم بالقلم •علم الانسان ما لم یعلم».[۲۵]
که در این آیه نازلترین و عالیترین مرتبه وجودی انسان ذکر شده است. برترین مراتب علم است، از آن جهت که خداوند کریم پس از صفت کریم و کرامت (که هستی همه چیز به واسطه این صفت ذات اقدس است) صفت تعلیم علم را به خود منتسب نموده است و از طرف دیگر در مقابل علم، علقه را قرار داده که نازلترین مراتب وجود است پس قوس صعودی کمال انسان حرکت به سمت علم است.[۲۶]..
۴۰....در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز آمده است: «وقتی که عالم و عابد در روز قیامت بر صراط اجتماع کنند به عابد گویند به بهشت درآی و از عبادت خویش بهرهمند شو و به عالم گویند که اینجا بمان و از هر کسی که میخواهی و دوست داری شفاعت نما زیرا هر که را تو شفاعت کنی پذیرفته خواهد شد، پس عالم در مقام پیامبران میایستد و از دوستان و یاران خویش تا آنجا که میتواند شفاعت مینماید. زیرا در قیامت سه گروه شفاعت میکنند: پیامبران، دانشمندان و شهدا»[۲۷]
الحمدلله رب العالمین اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم
